از قفل در تا لوازم آرایش؛ ۷ اختراع مصر باستان که هنوز در زندگی ما نقش دارند

وقتی از مصر باستان حرف می‌زنیم، معمولا تصویر اهرام عظیم، معابد سنگی و مومیایی‌های چند هزارساله در ذهن شکل می‌گیرد؛ اما میراث این تمدن فقط در بناهای باستانی خلاصه نمی‌شود. (World Atlas)

بخشی از چیزهایی که در زمان حاضر در زندگی روزمره مفصلا عادی به نظر می‌رسند، ریشه‌هایی بسیار قدیمی دارند و نمونه‌هایی از آن‌ها را می‌توان در مصر باستان پیدا کرد. در ادامه با هفت نمونه از این دستاوردها آشنا می‌شویم.

تقویم؛ مصریان چطور سال را به ۳۶۵ روز تقسیم کردند؟

تقویم ۳۶۵روزه در زمان حاضری حاصل هزاران سال تحول در روش‌های اندازه‌گیری زمان است، اما ریشه‌های آن را می‌توان در تقویم خورشیدی مصر باستان پیدا کرد.

مصریان برای هماهنگ کردن زندگی کشاورزی با چرخه سالانه رود نیل به تقویمی متکی بر حرکت خورشید و تحولات فصلی نیاز داشتند. آن‌ها سال را به ۱۲ ماه ۳۰روزه تقسیم می‌کردند و در پایان کار سال نیز پنج روز اضافی برای جشن‌ها و مناسبت‌های مذهبی در نظر می‌گرفتند.

طغیان سالانه نیل نقش مهمی در زندگی اقتصادی مصر داشت و پیش‌بینی زمان آن برای کشاورزان اهمیت زیادی داشت. رصد آسمان و ظهور ستاره شباهنگ، یا سیریوس، نیز در تعیین زمان آغاز این دوره مورد توجه قرار می‌گرفت.

تقویم مصری بعدها بر گاه‌شماری‌های یونانی و رومی تأثیر گذاشت و یکی از مراحل مهم در مسیر شکل‌گیری تقویم‌های خورشیدی در روز جاریی بود.

پاپیروس و جوهر؛ ابزارهایی برای ثبت تاریخ

اگرچه استفاده از جوهر به مصر باستان محدود نبود، مصریان یکی از نخستین تمدن‌هایی بودند که از جوهر به‌صورت گسترده برای نوشتن روی پاپیروس استفاده کردند.

پاپیروس از ساقه گیاه پاپیروس تهیه می‌شد. ساقه گیاه به نوارهای باریک تقسیم، لایه‌ها روی یکدیگر قرار داده و سپس فشرده و خشک می‌شدند تا ورقه‌ای مناسب برای نوشتن شکل بگیرد.

جوهر سیاه نیز معمولا از دوده، آب و ماده‌ای چسبناک مانند صمغ عربی ساخته می‌شد. ترکیب این مواد، رنگدانه‌ای نسبتا بادوام ایجاد می‌کرد که به سطح پاپیروس می‌چسبید.

هزاران سند پاپیروسی از مصر باستان تا در روز جاری باقی مانده‌اند و داده‌ها ارزشمندی درباره حکومت، تجارت، ادبیات، پزشکی و زندگی روزمره مردم آن دوران در اختیار پژوهشگران قرار داده‌اند.

لوازم آرایش؛ آرایش چشم فقط برای زیبایی نبود

آرایش در مصر باستان بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی روزمره بود و هم زنان و هم مردان از مواد آرایشی استفاده می‌کردند.

کحل سیاه یکی از شناخته‌شده‌ترین محصولات آرایشی مصریان بود. آن‌ها از موادی مانند گالن، نوعی کانی سولفید سرب و دوده برای تهیه رنگ سیاه چشم استفاده می‌کردند و آن را با ابزارهای باریک اطراف چشم می‌کشیدند. رنگ سبز چشم نیز با استفاده از مالاکیت، یک کانی سبزرنگ، تهیه می‌شد.

آرایش برای مصریان فقط جنبه زیبایی نداشت. جایگاه اجتماعی، آیین‌های مذهبی و باورهای محافظتی نیز در استفاده از لوازم آرایش نقش داشتند. برخی پژوهش‌ها علاوه بر این به نقش احتمالی مواد آرایشی چشم در افت تابش شدید خورشید اشاره کرده‌اند.

بنابراین، اگرچه لوازم آرایش مدرن تفاوت زیادی با نمونه‌های باستانی دارند، ایده استفاده از مواد رنگی برای آرایش و برجسته کردن چشم قدمتی چند هزار ساله دارد.

خوشبوکننده دهان؛ ادیشن باستانی آدامس و قرص نعناع

مشکلات دندانی در مصر باستان شایع بود۷ یکی از دلایل آن هم می‌توانست ورود ذرات شن و سنگ‌ریزه‌های بسیار ریز به آرد و مواد غذایی هنگام آسیاب کردن غلات باشد. این ذرات به مرور زمان موجب ساییدگی دندان‌ها می‌شدند و احتمال عفونت و پوسیدگی را صعود می‌دادند.

مصریان برای مقابله با بوی نامطبوع دهان، ترکیباتی معطر تهیه می‌کردند. موادی مانند دارچین و کندر با عسل ترکیب می‌شدند و به شکل گلوله‌های کوچک درمی‌آمدند.

این ترکیبات را می‌توان نمونه‌ای بسیار ابتدایی از خوشبوکننده‌های دهان دانست؛ محصولی که هدف اصلی آن نه درمان مشکل دندان، بلکه ایجاد بوی خوش در دهان بود.

تیغ و اصلاح مو؛ اهمیت نظافت در مصر باستان

اصلاح مو و از بین بردن موهای زائد در مصر باستان اهمیت زیادی داشت. آب‌وهوای گرم منطقه و نگرانی از شپش و مشکلات بهداشتی باعث شده بود بسیاری از مردم به کوتاه نگه داشتن یا تراشیدن موها اهمیت دهند. کاهنان نیز برای رعایت الزامات مربوط به پاکیزگی آیینی، مرتب موهای بدن خود را می‌تراشیدند.

نخستین تیغ‌ها از موادی مانند سنگ چخماق ساخته می‌شدند و بعدها نمونه‌های مسی و برنزی رواج پیدا کردند. آرایشگران نیز به‌عنوان گروهی حرفه‌ای در جامعه فعالیت داشتند و برای اصلاح مو و صورت به خانه مشتریان می‌رفتند.

بنابراین، اگرچه تیغ‌های در زمان حاضری با نمونه‌های برنزی چند هزار سال پیش قابل مقایسه نیستند، اصل استفاده از ابزارهای تخصصی برای اصلاح مو سابقه‌ای بسیار طولانی دارد.

قفل در؛ فناوری امنیتی ۴ هزار ساله

یکی از شگفت‌انگیزترین نمونه‌ها، قفل‌هایی هستند که مصریان باستان برای محافظت از خانه‌ها و اموال خود استفاده می‌کردند.

نمونه‌هایی از قفل‌های چوبی مصر باستان که قدمت آن‌ها به حدود ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد می‌رسد، از سازوکاری شامل یک زبانه چوبی، پین‌های متحرک و کلید مخصوص استفاده می‌کردند.

وقتی کلید وارد قفل می‌شد، پین‌ها را در موقعیت مناسب قرار می‌داد و قابلیت جابه‌جایی زبانه فراهم می‌شد. همین اصل، شباهت قابل‌توجهی با سازوکار قفل‌های پین‌دار در زمان حاضری دارد.

البته قفل‌های باستانی بسیار بزرگ‌تر و ابتدایی‌تر بودند و بیشتر اجزای آن‌ها از چوب ساخته می‌شد. بااین‌حال، ایده اصلی آن‌ها نشان‌دهنده درک قابل‌توجه مصریان از مکانیک و امنیت بود.

بولینگ؛ بازی‌ای شبیه بولینگ مدرن

شاید عجیب‌ترین مورد این فهرست، بازی‌ای باشد که شباهتی به بولینگ در روز جاریی دارد. باستان‌شناسان در محوطه‌ای به نام نرمتئوس در جنوب‌غربی قاهره، اتاقی با یک مسیر باریک سنگی به طول نزدیک به چهار متر و تعدادی توپ در اندازه‌های مختلف پیدا کردند.

نحوه قرار گرفتن مسیر و توپ‌ها بیانگر است بازیکنان احتمالا توپ را در امتداد مسیر حرکت می‌دادند و تلاش می‌کردند آن را به سمت یک حفره مرکزی هدایت کنند.

این بازی دقیقا همان بولینگ در زمان حاضری نبود و تفاوت‌های مهمی با آن داشت؛ برای مثال، به نظر می‌رسد هدف بازی بیشتر رسیدن توپ به یک نقطه مشخص بوده است تا برخورد با ردیفی از پین‌ها.

بااین‌حال، این کشف بیانگر است بازی‌های سازمان‌یافته با توپ و مسیر مشخص، دست‌کم نزدیک به دو هزار سال پیش در مصر رواج داشته‌اند.

میراثی که از دل مصر باستان به دنیای در روز جاری رسیده است

بسیاری از فناوری‌ها و عادت‌های روزمره امروزی برآیند قرن‌ها تحول و تأثیر متقابل تمدن‌های مختلف هستند و نمی‌توان شکل امروزی آن‌ها را مستقیما به یک تمدن خاص نسبت داد. بااین‌حال، مصر باستان نمونه‌های جالبی از ایده‌هایی را در اختیار ما گذاشته است که هنوز هم آشنا به نظر می‌رسند.

تقویم، ابزار نوشتن، لوازم آرایش، محصولات خوشبوکننده دهان، تیغ، قفل و بازی‌های توپی، هرکدام به شکلی نشان می‌دهند که مردم مصر باستان برای حل مشکلات روزمره خود راه‌حل‌های خلاقانه‌ای پیدا می‌کردند.

شاید جذاب‌ترین بخش ماجرا همین باشد: فاصله میان زندگی روزمره ما و زندگی مردمی که هزاران سال پیش در کنار نیل می‌زیستند، با وجود تفاوت‌های عظیم، در برخی شرح آنقدرها هم زیاد نیست.