سرنوشت مبهم برکه های لار؛ مرمت یا مداخله

ورود شورای شهرستان لارستان به ماجرای مداخلات عمرانی در برکه «سبزکوی» و بافت تاریخی لار، ابعاد حقوقی به‌روزی به این مناقشه بخشید. در حالی که فعالان میراث و شورا خواستار شفاف‌سازی مجوزها و رعایت ضوابط مرمت‌اند، شهرداری خود را مجری مصوبات میراث دانسته و مجری طرح نیز بر لزوم احیای کارکردی آب‌انبارها با کمک خیرین تأکید می‌کند؛ هرچند در این میان، اداره میراث فرهنگی همچنان سکوت اختیار کرده است.

بافت تاریخی لار و شبکه آب‌انبارهای آن، از مهم‌ترین نمونه‌های مهندسی سنتی آب در جنوب ایران، این روزها محل تقابل سه رویکرد است: دغدغه‌های حفاظتی فعالان میراث، الزامات حقوقی مدیریت شهری و شورا، و نگاه خیرین به نیازهای روزمره شهروندان.
مرورِ «چارسوق لارستان» از مواضع مطرح‌شده و بازتاب‌ رسانه‌ای در آفتاب لارستان بیانگر است بحث بر سر برکه سبزکوی و دیگر بناهای تاریخی لار، فراتر از یک اختلاف سلیقه، ابعادی فنی و حقوقی یافته است که نیازمند تحلیل اسناد و ضوابط بالادستی است.
*صمد کامجو*، فعال میراث فرهنگی، با اشاره به خانه محمودی، گذر آیت‌الله آیت‌اللهی، طاق‌های ورودی شهر و برکه ثبت ملی شده سبزکوی، می‌گوید مرمت‌ها بدون طرح مصوب و نظارت کارشناسان صلاحیت‌دار انجام شده‌اند. به گفته او، اصلاحات بدون انتشار نقشه‌های تأییدشده پیش رفته و نهادهای متولی در برابر کار انجام‌شده قرار گرفته‌اند. مطالبه اصلی این طیف، معرفی ناظران و مجریان طرح و شفاف‌سازی درباره مجوزهای پیش از آغاز عملیات است. (اصل خبر)
در مقابل، *اصغر فرودی*، شهردار لار، در نشست خبری ۱۸ مرداد هرگونه اقدام خودسرانه یا سلیقه‌ای در بافت تاریخی را رد کرد. او می‌گوید تصمیم‌های شهرداری طبق استعلامات قانونی و نظر رسمی اداره و پایگاه میراث فرهنگی، نه سلایق شخصی، گرفته می‌شود. بنابراین، مدیریت شهری خود را مجری مصوبات متولیان می‌داند. (اصل خبر)
ورود شورای اسلامی شهرستان لارستان، ابعاد حقوقی این مناقشه را پررنگ‌تر کرد. شورا با نامه‌ای به مقامات استانی و قضایی، از جمله دادستان، سازمان بازرسی، اداره کل و وزارت میراث فرهنگی، خواستار تحلیل فوری وضعیت مداخله در برکه سبزکوی شده است.
شورا سه محور اصلی را مطرح کرده است: نخست اینکه مرمت، اقدامی تخصصی برای حفظ اصالت اثر است و احداث بنای نوین یا افزودن حجم در مجاورت آن، مانند سقاخانه، نمی‌تواند مرمت تلقی شود. دوم اینکه طبق قانون حمایت از مرمت و احیای بافت‌های تاریخی ـ فرهنگی مصوب ۱۳۹۸، ثبت‌نشدن یک بنا در فهرست آثار ملی، مجوز دخل‌وتصرف آزادانه در آن نیست و بناهای واجد ارزش نیز باید طبق ضوابط بافت تاریخی لار حفاظت شوند. سوم اینکه شورا خواستار ارائه پروانه‌ها، نقشه‌های مصوب و تأییدیه‌های رسمی میراث برای مداخلات برکه سبزکوی و دیگر نقاط شده و میراث فرهنگی را نیز به پاسخ‌گویی درباره نظارت خود فراخوانده است. (متن دقیق نامه)
در سوی دیگر، *اسحاق شاکری*، مجری طرح مرمت برکه سبزکوی، با اشاره به آسیب‌های خیابان‌کشی‌های دهه ۵۰ به حریم و ممر سنتی برکه و دشواری مردم در دسترسی به آب، معتقد است این مخازن باید کارکردی احیا شوند، نه به آثار موزه‌ای و بلا استفاده تبدیل شوند. او احداث سقاخانه با بودجه شخصی خیرین را اقدامی در جهت بهداشت، رفاه عمومی و زیباسازی شهری می‌داند و معتقد است اصالت بنا در روح و هویت آن است، نه لزوماً در تداوم مصالح یا شیوه‌های قدیمی و گاه ناکارآمد، مانند ساروج و روش‌های سنتی برداشت آب. او علاوه بر این از کمبود بودجه و حمایت دولتی برای صیانت از این میراث انتقاد دارد. (اصل خبر)
مجموع این دیدگاه‌ها مشخص می‌کند حل این چالش نیازمند تفاهم مشترک است. نیت خیرین برای تأمین رفاه عمومی قابل تقدیر است، اما نباید ضوابط میراثی و سیمای تاریخی شهر را تحت‌الشعاع قرار دهد؛ در مقابل، حفظ اصالت نیز نباید به ناکارآمدی بافت تاریخی بینجامد.
راه‌حل، به‌گفته شورای شهرستان، عبور از اقدامات موردی و شتاب‌زده و تدوین *طرح جامع حفاظت و مدیریت شبکه آب‌انبارهای لار* با همکاری میراث فرهنگی، شهرداری و کارشناسان است. انتشار نقشه‌ها و مجوزها و ایجاد گفت‌وگو میان خیرین و فعالان میراث می‌تواند تضمین کند که پروژه‌های عمرانی لار، هم نیاز شهروندان را پاسخ دهند و هم اصالت تاریخی شهر را حفظ کنند.
پیش از این نیز، حتی در پروژه‌هایی که شهرداری نقشی نداشته (مانند بانک ملی لارِ نو)، هشدارهای متخصصان و فعالان میراثی نسبت به مداخلات غیراصولی به بناهای ارزشمند شهر بی‌ثمر مانده بود.
در ماجرای اخیر علی‌رغم مطالبات عمومی، اداره میراث فرهنگی لارستان و اداره‌کل میراث فرهنگی استان فارس تاکنون هیچ واکنش رسمی یا گزارش شفافی درباره وضعیت برکه سبزکوی ارائه نداده‌اند.