آیا بشر تاکنون دوره ای بدون جنگ را تجربه کرده است؟

پژوهش‌های تاریخی و شواهد باستان‌شناسی نشان می‌دهد انسان‌ها در بخش بزرگی از دوران پیشاتاریخ، جنگ‌های سازمان‌یافته نداشتند و این پدیده احتمالا پس از شکل‌گیری کشاورزی، شهرها و دولت‌ها، به ویژگی ثابت تمدن‌های بشری تبدیل شد.

به گزارش لایو ساینس، مورخان معتقدند اگر بخواهیم به پرسش «آیا جهان هیچ‌گاه بدون جنگ بوده است؟» پاسخ دهیم، ابتدا باید تعریف «جنگ» را مشخص کنیم؛ زیرا اگر منظور درگیری میان دولت‌ها و حکومت‌ها باشد، بخش عمده تاریخ بشر بدون جنگ سپری شده است؛ زیرا تا هزاران سال اصلا دولتی وجود نداشت؛ اما اگر هر نوع خشونت میان انسان‌ها را در نظر بگیریم، شواهد نشان می‌دهد این رفتار از همان ابتدا در جوامع انسانی وجود داشته است.

شواهد باستان‌شناسی نیز از این دیدگاه حمایت می‌کنند. بررسی بقایای اسکلت انسان‌های باستان نشان داده است که پیش از حدود هشت هزار سال پیش از میلاد، نشانه‌های اندکی از جنگ‌های گسترده دیده می‌شود؛ اما با آغاز کشاورزی، شکل‌گیری سکونت‌گاه‌های دائمی و پیدایش نخستین دولت‌ها، آثار زخم‌های ناشی از نبرد و گورهای دسته‌جمعی به‌طور محسوسی افزایش یافت.

البته این موضوع به‌معنای نبود خشونت در دوران شکارچی-گردآورنده نیست. برای مثال، در محوطه باستانی «ناتاروک» در کنیا، بقایای ۲۷ انسان متعلق به حدود ۱۰ هزار سال پیش با آثار مرگ خشونت‌آمیز کشف شده است. همچنین در گورستان پیشاتاریخی «جبل صحابه» در سودان، اسکلت‌هایی با قدمت حدود ۱۳ هزار سال، نشانه‌هایی از حملات گروهی را نشان می‌دهند. با‌این‌حال، بسیاری از پژوهشگران این رویدادها را به‌دلیل نبود حکومت‌های سازمان‌یافته یا شمار اندک افراد، «جنگ» به‌معنای امروزی نمی‌دانند.

با شکل‌گیری پادشاهی‌ها و امپراتوری‌ها، جنگ به بخشی عادی از تاریخ تبدیل شد؛ اما حتی در این دوره نیز نمونه‌هایی از صلح‌های طولانی دیده می‌شود. از جمله می‌توان به دوره صلح میان مصر و امپراتوری هیتی در حدود ۱۴۰۰ تا ۱۲۰۰ پیش از میلاد، وقفه‌های طولانی در جنگ میان امپراتوری روم و ایران ساسانی و همچنین روابط نسبتا صلح‌آمیز چین، کره و ژاپن بین قرن هفدهم تا میانه قرن نوزدهم اشاره کرد.

در نهایت، مورخان معتقدند هرچند جنگ در بخش بزرگی از تاریخ تمدن بشری به پدیده‌ای رایج تبدیل شده است، اما نمی‌توان آن را همیشگی و اجتناب‌ناپذیر تلقی کرد. تاریخ نشان می‌دهد انسان‌ها بارها توانسته‌اند برای دوره‌های طولانی، اختلافات خود را بدون توسل به جنگ مدیریت کنند.

نظرات